داروهاي مورد استفاده در بيماريهاي گوارشي

-شايد كمتر داروئي را بتوان يافت كه بر دستگاه گوارش بي اثر باشد،بخصوص به اين علت كه اكثر داروها از راه گوارشي و به صورت خوراكي مصرف مي شوند.در ذيل به مهمترين داروهاي كاربردي در بيماريهاي گوارشي اشاره مي شود.

 

1-آنتي اسيدها:

اين داروها شامل املاح قليائي مثل بيكربنات سديم،كربنات كلسيم،هيدروكسيد منيزيم و هيدروكسيد آلومينيوم هستند كه براي خنثي سازي اسيد معده به كار مي روند.در برخي بيماريها لازم است تا اسيد معده جهت بهبود هر چه سريعتر بيماري،خنثي شود.مثل:

زخمهاي معده و دوازدهه

،ريفلاكس(برگشت محتويات معده به مري)،

سندروم زولينگر اليسون(بيماري كه يكي از علائم آن افزايش اسيد معده مي بباشد) و آسيب به مري در اثر ريفلاكس.

آنتي اسيدهاي حاوي بيكربنات سديم و كربنات كلسيم به سرعت در اسيد معده حل ميشوند و آنرا خنثي مي سازند،ولي دوام اثر آنها كوتاه مدت است و علاوه بر آن در اثر پاسخ واكنشي معده،احتمال افزايش اسيد وجود دارد.عيب ديگر اين داروها جذب مواد آنها و افزايش سديم و كلسيم خون است.برخلاف اين آنتي اسيدها ،املاح هيدروكسيد آلومينيوم و منيزيوم در آب محلول نمي باشند و به كندي اثر خواهند كرد.به علت عدم انحلال در آب لازم است تا شيشه حاوي اين آنتي اسيدها به خوبي تكان داده شود تا ذرات آن به خوبي با هم مخلوط شوند.آنتي اسيدهاي آلومينيومي باعث يبوست و املاح منيزيوم باعث اسهال مي شوند و اصولآ با هم داده میشوند.

جهت بهبود زخم لازم است تا اسيديته معده حدود 4 حفظ شود.لذا اين داروها بايد يك ساعت قبل و 3 ساعت بعد از غذا خورده شوند و يكبار هم در نيمه شب، تا اثر مطلوب داشته باشند.به علت اين مقدار مصرف زياد درطول روز،از مقبوليت اين داروها كاسته شده است.

 

2-مهاركننده هاي گيرنده هاي هيستاميني 2 (H2 BLOKERS ):

اين دارو ها شامل فاموتيدين(قویترین)،رانيتيدين،نيزاتيدين و ... است،كه با اثر بر گيرنده هاي هيستاميني در معده باعث كاهش اسيد معده ميشوند.مصرف آنها در پيشگيري از زخم معده و دوازدهه رايج است و جانشين آنتي اسيدها شدهاند.

مصرف اين داروها در طول روز يك يا دو بار انجام مي شود و به همين خاطر داراي مقبوليت زيادي هستند.اين داروها نسبتا كم عارضه هستند ،البته بين آنها پرعارضه ترين دارو سايمتيدين است.

 

3-آنتي موسكارينها :

آتروپين و ساير داروهاي مشابه با اثر بر اعصاب دستگاه گوارش ،باعث كاهش ترشحات و حركات آن ميشوند.

ايمي پرامين هم با مكانيسم مشابهي عمل ميكند.

4-مهاركننده هاي پمپ اسيد:

امپرازول يك پيش داروست كه در محيط اسيدي معده به عامل فعال تبديل مي شود و با اثر بر سلولهاي معده باعث سركوب 100% اسيدمعده ميشوند.در زخم معده و دوازدهه شديد،آسيب مري،ريفلاكس،زولينگر اليسون و ساير حالاتي كه با افزايش اسيد معده همراه هستند مثل تومورهاي معده به كار ميروند.مقدار مصرف آن 20 تا 60 ميليگرم يكبار در روز است.تجويز مداوم آن در طولاني مدت ميتواند باعث عوارضي مثل كم خوني شود كه البته خيلي نادر است.

داروهاي ديگر اين دسته عبارتند از :lansoprazole-rabeprazole-rantoprazole

 

5- داروهاي محافظت كننده مخاط:

سوكرالفات با پوشاندن سطح زخم و جذب مخاطي،موجب حفاظت مخاط از اسيد و صفرا مي شود.فعال شدن آن مستلزم حضور اسيد در معده مي باشد به همين دليل نبايد با داروهاي آنتي اسيد يا مهاركننده هاي پمپ اسيد استفاده شوند.

بيسموت ساب ساليسيلات از قديم بر معده اثر داشته است و اثر آن مشابه سوكرالفات است.ممكن است در عفونت با هليكو باكتر پيلوري ،اثر ضد ميكروبي هم داشته باشد.

كربنوكسولون ماده موثري است كه از گياه شيرين بيان به دست مي آيد.مكانيسم اثر آن هنوز به درستي شناخته نشده است ولي احتمالا باعث افزايش ترشح موكوس مي شود.اين دارو موجب احتباس سديم و افزايش فشار خون مي شود.

 

6- دارو هاي موثر در حركات لوله گوارش:

متوكلوپراميد و سيزاپرايد دو دارئي هستند كه با اپر بر اعصاب لوله گوارش باعث تسريع پاكسازي مري،بسته شدن دريچه مري،افزايش حركات معده و كوتاه كردن زمان عبور مواد از روده مي شوند.مجموعه اين خواص باعث شده تا در ريفلاكس مري،نارسائي حركات معده در ديابتي ها و قطع اعصاب لوله گوارش مورد استفاده قرار گيرند.علاوه بر اين  متوكلوپراميد داراي اثر ضد استفراغ خوبي است و عوارض آن بيشتر به صورت ترشح شير،اختلال قاعدگي و پاركينسون است،ولي عوارض سيزاپرايد بيشتر عوارض قلبي و آريتمي است.

 

7- دارو هاي ضد استفراغ:

مهمترين اين دارو ها عبارتند از آنتي هيستامين ها ،فنوتيازين،متوكلوپراميد،اندانسترون،ماري جوانا و كورتونها.

آنتي هيستامينن ها با اثر بر گيرنده هاي هيستاميني و اثر آرام بخش باعث تسكين بيمار مي شوند بخصوص در افرادي كه بيماري مسافرت دارند.هيوسين بوتيل برومايد(اسكوپولامين)و ديمن هيدرينات هم بر اين نوع استفراغ ها موثرند.

از متوكلوپراميد مي توان در استفراغ هاي ناشي از شيمي درماني و بعد از اعمال جراحي استفاده كرد.

 

8-داروهاي لوزالمعده:

در نارسائي پانكراس از اين داروها استفاده مي شود.البته به علت اثر تخريبي اسيد معده بر آنها مجبور هستند كه مقادير بالائي از اين داروها استفاده شود،به همين علت احتمال افزليش اسيد اوريك خون و تشكيل سنگهاي كليوي در افراد مستعد وجود دارد.اثر بخشي و مقدار دارو را با اندازه گيري چربي مدفوع بررسي مي كنند.

 

9-نلينها و مسهل ها:

موادي هستند كه دفعات اجابت مزاج و دفع مدفوع  را افزايش مي دهند.اين مواد باعث افزايش آب محتويات روده و تسهيل دفع آنها مي شوند.لاكتولوز هم به همين صورت اثر مي كند.پارافين و روغن كرچك هم باعث اثر ملين مي شوند.

 

10-داروهاي ضد اسهال:

موادي كه قئيم الايام استفاده مي شدند فراورده هاي ترياك بودند ولي امروزه محصولاتي از آنها مثل ديفنوكسيلات و لوپراميد به هبازار عرضه شده اند كه با اثر بر اعصاب لوله گوارش باعث كاهش حركات روده ميشوند.در كوليت اولسرو وخيم و تب تيفوئيد نبايد از آنها استفاده كرد.همچنين در عفونت هاي روده اي بخصوص در كودكان زير دو سال منع مصرف دارند.اكثر مواردي كه استفاده مي شوند اسهال به علت اختلال در اعصاب روده است مثل سندروم روده تحريك پذير.

دي سيكلومين نيز اثرات آرام بخش بر لوله كوارش دارد و باعث كاهش دل درد مي شود.

 

11- داروهاي مورد استفاده در بيماري هاي التهابي روده:

كوليت اولسرو و كرون دو بيماري التهابي تقريبا شايع هستند كه درمان قطعي ندارند و در تسكين آنه از كورتون،مواد سركوبگر ايمني و ساليسيلات ها استفاده مي شود.سولفاسالازين داروئي است كه حاوي ساليسيلات  در تركيب خود مي باشد و اثر ضد التهابي دارد.